Redactie
Redactie Life 25 mrt 2020

Recensie: Tom Egbers roert Nederland tot tranen met EK 1988 special

Waar is Tom Egbers als je hem nodig hebt? Nou, dan is hij op zijn allersterkst. De drie uur durende NOS-special over het EK 1988 in West-Duitsland roert je tot tranen. In deze tijd van crisis grijp je weer terug naar lineaire televisie als troost. Een betere dosis feel good dan dit durf je niet te wensen.

Meerdere generaties zijn zondagmiddag 22 maart teruggeworpen naar die onvergetelijke zomer van 1988. Voor sommige kijkers puur jeugdsentiment. In een maand tijd is er destijds bij heel wat jongens een zaadje geplant waarmee eeuwige voetbalgekte en liefde voor Oranje is gekweekt. Een andere generatie zal zich het oranje feestgedruis herinneren met veel bier en gezang. En dan heb je nog de groep die voor het eerst kennismaakte met het EK 1988. Die moeten verkocht zijn door de besnorde helden, die in een tijd dat voetbal nog een ‘mannensport’ was de eerste prijs uit de geschiedenis van het Nederlands elftal wonnen.

Veel herinneringen zitten geromantiseerd vastgeroest in je hoofd. Zo werkt het brein. Bij het EK 1988 heb je ook het gevoel dat je de herinnering zoeter hebt opgeslagen dan de werkelijkheid. Maar in dit geval is het tegendeel waar. De beelden laten zien dat het allemaal nog mooier was dan die al onmogelijk mooie herinnering. De kleuren, klanken, spelers, supporters, trainer, journalisten. Alles klopt.

Tom Egbers neemt je bij de hand

De NOS-special over het EK 1988 begint met het oude intro en de klassieke tune van Studio Sport. Daar zit hij dan, Tom Egberts, de man die het vermogen heeft in een tijd van crisis een heel land te laten lachen en huilen van geluk. Zo warrig als hij een voetbaltalkshow kan presenteren, zo subliem zet hij sportdocumentaires over andere tijden in elkaar. Zijn stem werkt verzachtend, de twinkeling in zijn ogen maakt je hongerig naar oude beelden. Met een willekeurige motorsportwedstrijd uit 1983 weet hij je al te raken. Nu het EK 1988, de mooiste collectieve sportherinnering van Nederland.

Als verteller vanuit de studio neemt hij je als kijker bij de hand, terug naar de oranjezomer van 1988. De special begint met iconische beelden en muziek uit de late jaren 80. De tijdgeest wordt daarmee direct gevat, de emotionele snaar alvast voorzichtigjes bespeeld. En dan begint het. Nu spreekt niet de 62-jarige, maar de 30-jarige Tom Egbers Nederland toe. Onverwachts is er in het land een enorme run op kaartjes ontstaan. Rijen met auto’s, boze mensen en vanuit de chaos klinkt toch een vrolijk ‘Hup Holland Hup’. Het uitzwaaimoment van het Nederlands Elftal verloopt harmonieuzer. Rinus Michels zingt vanuit een televisiestudio Nederland met een verrassend goede operastem toe, terwijl de selectie achter hem in trainingspak arm om arm meebeweegt.

Op naar West-Duitsland, waar op 12 juni de eerste wedstrijd van het toernooi tegen de Sovjet-Unie op het programma staat. De iconische karakters van Studio Sport komen allemaal langs. Jack van Gelder met een zwarte bos krullen, Kees Jansma met een krans van haar en jampotglazen op zijn hoofd, Tom Egbers in breed geschouderd colbert, Mart Smeets; ze staan allemaal met elkaar in verbinding.

Oranje begon het toernooi zonder Marco van Basten in de basis (Afbeelding: ANP Archief)

Ofschoon je de afloop van het toernooi al weet, verwijt je Rinus Michels dat hij Marco van Basten tijdens de openingswedstrijd op de bank zet. Als de samenvatting begint, voel je de spanning van een echte voetbalwedstrijd. Tierend leef je mee en zie je een beter voetballend Nederland verliezen van het onbekende Sovjet-Unie. Komt dit nog wel goed? Rinus Michels blijft kalm en kijkt op nuchtere wijze uit naar het volgende duel tegen Engeland. Daarin volgt de bevrijding van Marco van Basten, die met een hattrick het hele land op zijn kop zet. Er moet nu gewonnen worden van Ierland. Wim Kieft beslist deze laatste poulewedstrijd met een goal die, zoals Tom Egbers het zo mooi benoemt, stinkt naar buitenspel. Maar wat doet dat ertoe?

De documentaire is veel meer dan een aaneenschakeling van samenvattingen en zegeviering. Na de wedstrijden zit je met Rinus Michels en een speler in de studio. De ene keer is dat Ruud Gullit, die als sterspeler van AC Milan moe aan het toernooi begonnen is en met een Amsterdamse tongval vertelt dat hij zich dan maar dienend opstelt in belang van het team. De andere keer is het Ronald Koeman, die nog precies hetzelfde klinkt als nu. Na de wedstrijd tegen Ierland en het bereiken van de halve finale breekt de mooiste scène uit de EK 1988 special aan. Kees Jansma interviewt de spelers in de kleedkamer, dat kon in die tijd nog. Er wordt gefeest, gedold, gezongen en uiteindelijk wordt de journalist in bad gegooid. ‘Keesie, Keesie, Keesie!’ Een naakte Ruud Gullit zweept de boel op in een dampende kleedkamer, terwijl Marco van Basten in zijn blote billen ‘Keesie’ het laatste zetje geeft. Goud.

De halve finale tegen West-Duitsland

Dit is allemaal slechts de opmaat naar de halve finale tegen West-Duitsland. Er heerst in Nederland nog een collectieve en opgefokte haat jegens Duitse voetballers. Met spelers als Rudi Völler, Lothar Matthäus en Jürgen Klinsmann is dat ook wel een beetje te begrijpen. De uitgebreide samenvatting is ongemeen spannend. Natuurlijk weet je dat Hans van Breukelen de strafschop net niet stopt, Ronald Koeman de gelijkmaker binnenschiet vanaf 11 meter en Marco van Basten de wedstrijd op het allerlaatste moment beslist. Toch ben je bang dat er alsnog een verlenging komt. Maar het is echt waar, Nederland wint met 1-2 en neemt eindelijk revanche na de verloren WK-finale van 1974. De manier waarop dit gevierd wordt, is even mooi als de wedstrijd zelf. Enige puntje van kritiek is dat het moment dat Ronald Koeman het shirt van Olaf Thon zogenaamd als toiletpapier gebruikt de special niet heeft gehaald. Oké, dat kan niet meer, maar het hoort wel bij de herinnering. Net als de elleboogstoot die Adri van Tiggelen verkocht aan Jürgen Klinsmann, die uit de samenvatting is gehaald. Deze censuur was niet nodig.

Marco van Basten in de halve finale tegen West-Duitsland in duel met zijn eeuwige bewaker Jürgen Kohler (Afbeelding: ANP)

De EK 1988 special is een film met een goed einde. De finale tegen de Sovjet-Unie met de kopgoal van Ruud Gullit. De wondergoal van Marco van Basten. De rondvaart door de grachten. De huldiging op het Museumplein en de speech van Rinus Michels. We zullen dit nooit, nooit vergeten.

De NOS-special over het EK 1988 terugkijken

Mocht je de special hebben gemist, dan kun je die hier terugkijken.

Check ook: Foto’s: een zeldzaam leeg Amsterdam en de apocalyptische Wallen

Reageer op artikel:
Recensie: Tom Egbers roert Nederland tot tranen met EK 1988 special
Sluiten